Een DEXA-scan meet hoe sterk de botten zijn. Bij een DEXA-scan hoort ook een VFA te worden gemaakt. Met een VFA wordt gekeken of er wervelbreuken zijn. Deze onderzoeken vormen samen de basis van een goede diagnose. Vraag altijd of je ook een VFA krijgt.

DEXA betekent Dual Energy X-ray Absorptiometry, ofwel een botdichtheidsmeting. Hierbij wordt de hoeveelheid mineralen in de botten gemeten: de botdichtheid of botmassa. Dit geeft informatie over hoe sterk de botten zijn. De meting vindt plaats op vaste plekken: de onderste vier ruggenwervels en de kop van het heupbot (links en/of rechts). Op deze plekken komen de meeste breuken voor. De medische termen hiervoor zijn LWK (lumbale wervelkolom, de onderste wervels) en femur (heup).

Het apparaat maakt gebruik van laag-intensiteit röntgenstraling op twee verschillende sterktes. Er is maar heel weinig straling nodig om te meten. De straling is te vergelijken met een dag buiten wandelen. De mineralen in de botten geven de röntgenstralen op een andere manier door dan het omliggende weefsel. Op die manier kan worden vastgesteld wat de botdichtheid op de plaats van de meting is. Het onderzoek duurt ongeveer 10 minuten en is niet pijnlijk of inspannend.

Bekijk hier hoe het maken van een DEXA-scan gaat.

De belangrijkste uitslag van de DEXA-scan is de T-score. Hiermee wordt jouw botdichtheid vergeleken met de gemiddelde botdichtheid van iemand van 30 jaar. Dat is de ‘piekbotdichtheid’, de maximale botdichtheid die mensen in hun leven bereiken.

Als je een T-score hebt van -1 is jouw botdichtheid ongeveer 10% lager dan de gemiddelde piekbotdichtheid. Bij een T-score van -2.5 is jouw botdichtheid 25% minder dan gemiddeld. Hoe lager de T-score, hoe groter het risico op een breuk. De T-score heeft geen vaste ondergrens, maar scores lager dan -5 komen heel weinig voor.

• T-score tussen +1 en -1: normaal
• T-score tussen -1 en -2.5: osteopenie (verminderde botdichtheid)
• T-score -2.5 of lager: osteoporose

De laagste T-score bepaalt de diagnose. Stel dat je heup -2 scoort, en je wervels -3, dan heb je toch osteoporose. Bij mensen jonger dan 50 jaar is de uitslag van de DEXA-scan niet voldoende om de diagnose te stellen.

Of behandeling nodig is, hangt niet alleen af van de T-score. Ook andere factoren spelen mee, zoals eerdere breuken en leeftijd. Soms is behandeling bij osteoporose (nog) niet nodig. Andersom is een wervel- of heupbreuk in combinatie met osteopenie vaak juist een reden om de behandeling te starten.

VFA betekent Vertebral Fracture Assessment, ofwel een wervelhoogtemeting. Een VFA is een extra functie op een moderne DEXA-scanner waarmee wervelbreuken worden opgespoord. Ook daarvoor is maar een heel lage dosis röntgenstraling nodig. De VFA geeft een opname van vrijwel al je ruggenwervels. Die opname maakt de vorm van de wervels zichtbaar. Zo kan worden vastgesteld of er gebroken wervels zijn. We spreken van een wervelbreuk als een wervel 25% of meer van zijn hoogte verloren heeft. In plaats van ‘wervelbreuk’ worden soms andere woorden gebruikt, zoals wervelfractuur, wervelinzakking, wigvorming, afplatting of hoogteverlies.

Artsen leggen de uitslag van de DEXA-scan en VFA vaak maar deels goed uit. Soms krijgen patiënten de uitslag helemaal niet te zien. Dat is jammer, want het is belangrijk om te begrijpen wat er precies gemeten is. Vraag er dus om! Je hebt er recht op. Tenslotte gaat het om jouw lichaam.

Hier vind je een toelichting op het DEXA- en VFA-rapport.