Zwangerschapsgerelateerde osteoporose
In het kort
Zwangerschapsgerelateerde osteoporose is een heel zeldzame vorm van osteoporose. Vrouwen lopen dan tijdens of na hun zwangerschap bij een klein incident, of zelfs spontaan, botbreuken op. Zij breken meestal meerdere wervels. Door wervelbreuken kun je ernstige rugpijn krijgen en een paar centimeter korter worden. Zwangerschapsgerelateerde osteoporose komt vooral voor bij vrouwen die voor het eerst zwanger zijn. Het is niet bekend hoe en waarom deze vorm van osteoporose precies ontstaat.
Omdat zwangerschapsgerelateerde osteoporose zo zeldzaam is, is het soms moeilijk om de juiste diagnose te krijgen. Behandeling is gericht op het voorkomen van nieuwe breuken en het verminderen van (pijn)klachten. De meeste vrouwen krijgen geen botbreuken bij een volgende zwangerschap.
Heb je al osteoporose en denk je erover om zwanger te worden of ben je zwanger? Ga dan naar de webpagina osteoporose en zwangerschap.
Osteoporose tijdens of na zwangerschap
Heel soms krijgen vrouwen tijdens of na hun zwangerschap te maken met osteoporose. Zij lopen dan in deze periode bij een klein incident, of zelfs spontaan, botbreuken op. Meestal breken deze vrouwen meerdere wervels. Heupbreuken en andere botbreuken komen ook voor. Deze heel zeldzame vorm van osteoporose heet zwangerschapsgerelateerde osteoporose en komt vooral voor bij vrouwen die voor het eerst zwanger zijn. In Nederland krijgen naar schatting minder dan tien vrouwen per jaar deze ziekte. Als je geen botbreuken hebt, of als je botbreuken hebt die passen bij de situatie waarin ze zijn ontstaan, is er geen sprake van zwangerschapsgerelateerde osteoporose. Ook als je voor je zwangerschap al de diagnose osteoporose hebt gekregen, wordt er niet gesproken van zwangerschapsgerelateerde osteoporose. Zwangerschapsgerelateerde osteoporose heeft geen negatieve gevolgen voor (de botten van) de baby.
Omdat zwangerschapsgerelateerde osteoporose heel zeldzaam is, is de kennis hierover beperkt. Nieuwe inzichten kunnen leiden tot wijzigingen op deze webpagina.
“Ik kon mijn kindje nauwelijks normaal uit zijn ledikantje halen, zo veel pijn had ik in mijn rug.”
Signalen
Vrouwen met zwangerschapsgerelateerde osteoporose breken tijdens of na hun zwangerschap bij een klein incident, of spontaan, een of meerdere botten. Zulke opvallende en onverwachte botbreuken zijn fragiliteitsbreuken. Deze botbreuken passen niet bij de situatie waarin ze ontstaan. Botbreuken treden vooral op in het derde trimester van de zwangerschap, tijdens de bevalling en in de eerste drie maanden hierna.
Meestal gaat het om wervelbreuken. Wervelbreuken worden vaak slecht herkend. Veel zwangere vrouwen en vrouwen die bevallen zijn hebben immers rugpijn. De meeste rugpijn komt niet door wervelbreuken. Rugpijn door wervelbreuken ontstaat vaak plotseling en kan zo heftig worden dat je niet goed kunt lopen of tillen. Wervelbreuken kunnen er bovendien voor zorgen dat je in korte tijd een paar centimeter kleiner wordt.
Oorzaken
Het is niet bekend hoe en waarom zwangerschapsgerelateerde osteoporose precies ontstaat. Zwangerschap en borstvoeding veroorzaken altijd allerlei lichamelijke veranderingen, ook in je botten. Alle vrouwen verliezen in deze periode botmassa. Je wervels verzwakken het meest. Het calcium dat je baby nodig heeft komt deels uit je voeding en deels uit je botten. Tijdens je zwangerschap treedt vooral in het derde trimester botverlies op. Ook borstvoeding veroorzaakt botverlies. Hoe langer en hoe meer je borstvoeding geeft, hoe meer je botten verzwakken. Tijdens je zwangerschap daalt de botmassa in je wervels met enkele procenten, terwijl borstvoeding een verlies van tot wel 10% kan veroorzaken.
Dit botverlies is een normaal en natuurlijk proces. Na je zwangerschap of nadat je gestopt bent met borstvoeding, herstellen je botten vanzelf. Zwangerschap en borstvoeding vergroten in algemene zin dus niet het risico op osteoporose of op botbreuken.
Vrouwen met zwangerschapsgerelateerde osteoporose hebben meestal een veel lagere botmassa dan normaal. Zij hebben vaak geen of weinig andere gezondheidsproblemen. Het is onduidelijk wat hun heel lage botmassa veroorzaakt. Mogelijk is er sprake van overmatig botverlies. Sommige vrouwen hadden misschien, zonder dat zij het zelf wisten, vóór hun zwangerschap al een lage botmassa.
In combinatie met de grotere belasting van rug en bekken tijdens de zwangerschap kan een erg lage botmassa leiden tot (wervel)breuken. En als je eenmaal een wervelbreuk hebt, vergroot dat de kans op een nieuwe wervelbreuk. Door de wervelbreuk verandert je houding en neemt de druk op de andere wervels toe, die daardoor eerder breken. Vrouwen met zwangerschapsgerelateerde osteoporose breken daarom vaak meerdere wervels.
Diagnose
Omdat zwangerschapsgerelateerde osteoporose heel zeldzaam is en omdat het lastig is om tijdens de zwangerschap de diagnose te stellen, kan het een moeizaam proces zijn om de juiste diagnose te krijgen. Veel zorgverleners weten niet wat zwangerschapsgerelateerde osteoporose is. Je kunt je zorgverleners wijzen op onze webpagina voor zorgverleners.
Als eerste wordt er gekeken of je botbreuken hebt. Tijdens de zwangerschap kan dit met een MRI zonder contrast. Na de bevalling kan dit met een röntgenfoto of CT-scan.
Daarna wordt de oorzaak van je botbreuken onderzocht. Er wordt bloedonderzoek gedaan om te kijken of je een onderliggende aandoening hebt die je botten verzwakt. De diagnose zwangerschapsgerelateerde osteoporose kan alleen gesteld worden als er geen onderliggende aandoeningen gevonden worden. Soms wordt er ook genetisch onderzoek gedaan om genetische oorzaken uit te sluiten.
Na de bevalling kan je botmassa worden gemeten met een DEXA-scan.
“Ik moet echt mijn grenzen in de gaten houden, anders gaat het fout.”
Behandeling
De behandeling van zwangerschapsgerelateerde osteoporose bestaat uit twee delen. Je krijgt een osteoporosebehandeling om nieuwe botbreuken te voorkomen en daarnaast worden de pijnklachten en andere gevolgen van botbreuken behandeld.
Zorgverleners met kennis van zwangerschapsgerelateerde osteoporose zijn schaars. Een internist-endocrinoloog met ervaring in de behandeling van zwangerschapsgerelateerde osteoporose kan je goed behandelen. Ons Vragenteam kan je hierover adviseren. Deze internist-endocrinoloog kan je andere zorgverleners, zoals je huisarts, fysiotherapeut of orthopeed, informeren over je aandoening.
Na de zwangerschap of na het stoppen met borstvoeding, neemt de botmassa van vrouwen vanzelf weer toe. Ook bij vrouwen met zwangerschapsgerelateerde osteoporose treedt vaak spontaan herstel op. Dit duurt ongeveer een jaar. Met een DEXA-scan kan je botmassa gemeten worden.
Je kunt dit natuurlijke herstel op verschillende manieren ondersteunen.
- Overweeg minder of geen borstvoeding te geven. Dit is een persoonlijke keuze. Borstvoeding geven veroorzaakt botverlies en vertraagt daardoor het herstel van je botten. Breng samen met je zorgverleners de voor- en nadelen in kaart, zodat je een goede beslissing kunt nemen. Sommige vrouwen kunnen door hun pijnklachten geen borstvoeding geven.
- Zorg voor passende voeding en voldoende calcium en vitamine D. Stem dit af met je osteoporosebehandelaar.
- Versterk je botten door, waar mogelijk, goed te bewegen. Ook bij wervelbreuken is het belangrijk om te bewegen, maar doe dit wel veilig. Vooroverbuigen en tillen, zoals je veel doet bij de verzorging van je baby, kan het risico op nieuwe wervelbreuken vergroten.
- Werk aan je verdere gezondheid. Als je een onderliggende aandoening hebt die je botten verzwakt is het belangrijk om deze te behandelen.
Osteoporosemedicijnen worden in eerste instantie niet gebruikt. Deze medicijnen zijn bestemd voor mensen vanaf 50 jaar. Er is te weinig onderzoek gedaan naar hun werking en veiligheid bij jongere mensen. Soms krijgen vrouwen met zwangerschapsgerelateerde osteoporose toch medicijnen na de zwangerschap en eventuele borstvoedingsperiode. Als bijvoorbeeld na een jaar je botmassa niet (voldoende) verbeterd is, of als je nieuwe botbreuken krijgt, zijn osteoporosemedicijnen misschien wel nodig. Je kunt zowel botafbraakremmende als botaanmaakstimulerende medicijnen krijgen. Je mag geen medicijnen gebruiken als je zwanger bent of borstvoeding geeft.
Botbreuken geven verschillende klachten. Je hebt pijn, bent vermoeid en kunt niet goed bewegen. Psychische klachten zoals angst en verdriet komen vaak voor. Veel vrouwen vinden het het moeilijkst dat zij niet goed voor hun baby kunnen zorgen. Het is belangrijk om hulp te zoeken die bij jouw situatie past. Je kunt bijvoorbeeld denken aan onderstaande zaken. Kom je er niet uit? Ons Vragenteam denkt graag met je mee.
- Er zijn verschillende medicijnen tegen pijn. Deze worden vooral in de eerste weken tot maanden na het ontstaan van breuken gebruikt. Sommige pijnmedicijnen mag je niet (lang) gebruiken als je zwanger bent of borstvoeding geeft.
- Bewegen vermindert vaak de pijn. Door aan je kracht en conditie te werken wordt je lichaam sterker. Met oefeningen kun je ook je houding verbeteren. Een fysiotherapeut kan je hierbij begeleiden.
- Een (dynamische) brace of korset kan je rug ondersteunen en zo je pijn verminderen. Een orthopeed kan zo’n brace of korset voorschrijven.
- Er zijn allerlei hulpmiddelen die je kunt inzetten in het dagelijks leven. Een ergotherapeut kan je hierover adviseren.
- Schakel familie, vrienden, buren en/of betaalde krachten in die je kunnen helpen bij de spreken verzorging van je baby en bij je huishouden.
- Een praktijkondersteuner-ggz of bijvoorbeeld een psycholoog kan je helpen je mentale welzijn te vergroten.
- In een revalidatiecentrum kun je leren omgaan met (chronische) beperkingen als gevolg van je botbreuken.
Veel vrouwen herstellen goed van hun wervelbreuken. Door genezing van de breuken neemt de pijn in de eerste maanden vaak af. Na verloop van tijd kunnen vrouwen vaak weer hun oude leven (met enige aanpassingen) oppakken. Sommige vrouwen houden langdurig last van pijn en andere klachten, en raken beperkt in hun functioneren. Vrouwen met andere breuken dan wervelbreuken herstellen doorgaans volledig.
Volgende zwangerschap
De meeste vrouwen met zwangerschapsgerelateerde osteoporose ondervinden geen botproblemen in een volgende zwangerschap. Ongeveer 6-20% van de vrouwen loopt wel opnieuw botbreuken op. Hoe meer botbreuken je hebt, hoe groter het risico is op nieuwe botbreuken bij een volgende zwangerschap. Tijdens zwangerschap mag je geen osteoporosemedicijnen gebruiken. Hoe lang je moet wachten na je laatste medicijngebruik is afhankelijk van het soort medicijn en de dosis. Als je bisfosfonaten gebruikt, is het advies om nadat je hiermee bent gestopt 6 tot 12 maanden (afhankelijk van soort en gebruiksduur) te wachten voordat je zwanger probeert te worden.
Of en wanneer je opnieuw zwanger wil proberen te worden, is uiteindelijk een persoonlijke keuze. Het is belangrijk om met je behandelaar de eventuele gevolgen te bespreken, zodat je zelf een goede, geïnformeerde beslissing kunt nemen.
Meer informatie over het verkleinen van je risico op botbreuken bij een volgende zwangerschap vind je onder het kopje Adviezen op de pagina over osteoporose en zwangerschap.
“Toen ik na een half jaar alsnog een MRI kreeg, bleek dat er 9 wervels aangedaan waren.”
Lotgenoten
Zwangerschapsgerelateerde osteoporose is heel zeldzaam, maar je bent niet de enige. Veel vrouwen vinden het prettig om contact te hebben met vrouwen die hetzelfde meemaken of hebben meegemaakt. Ons Vragenteam kan je in contact brengen met ervaringsdeskundigen. Je kunt ook lid worden van een internationale, besloten Facebookgroep voor vrouwen met zwangerschapsgerelateerde osteoporose. De stichting Pregnancy Associated Osteoporosis UK beheert deze groep. En misschien vind je steun in de muziek van de Britse zangeres Lucy Rose. Zij brak kort na haar eerste zwangerschap acht wervels, en verwerkte deze ervaringen in haar album This Ain’t The Way You Go Out.
Jong en osteoporose
Onze algemene activiteiten voor jongeren met osteoporose zijn wellicht interessant voor je. We organiseren 1 à 2 bijeenkomsten per jaar speciaal voor jonge mensen met osteoporose. Sommige van onze voorlichtingsbijeenkomsten en webinars gaan over onderwerpen die vooral jonge patiënten raken. Voor jongeren met osteoporose en hun zorgverleners hebben we vier infobladen over osteoporose op jonge leeftijd gemaakt. In 2024 hebben we onderzoek gedaan onder jongeren met osteoporose. Het verslag lees je hier.
Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten voor jongeren met osteoporose? Meld je dan via ons Vragenteam aan voor onze maillijst Jong en osteoporose.